Slim leren

Wat jij kunt doen (of laten) om ergens goed in te worden

Auteur:Bradley Busch & Edward Watson
Uitgeverij:Bazalt
Plaats:Rotterdam
Jaar:2021
Pagina’s:146
ISBN-13:9789461182982
Prijs:€ 22,50

Deze week kreeg ik dit boek toegestuurd. Toen ik het doorbladerde was ik meteen zo enthousiast, dat ik besloot het jullie niet langer dan nodig te onthouden. Waarom, omdat dit zoveel meer is dan nog maar eens een boek over leren studeren. Het is een boek over zelfverantwoordelijkheid, zelfconceptverheldering, metacognitie, groeimindset en nog zoveel meer. Geschreven naar de jongere, houdt het daarenboven ook sterk rekening met een jongerencultuur waarin alles zeer visueel, snel te vatten en onmiddellijk (nu ja onmiddellijk) toepasbaar moet zijn. Eventjes dacht ik hier ook wat jongerentaal te gebruiken zoals ‘cool’, ‘mega’, ‘super’… maar aangezien deze taal zeer snel verandert, onthoud ik me daar liever van. En SMS-taal zoals WKD, VCJ of VCM staat niet echt op een boekenblog als deze. Dit boek steekt scherp af tegen de horizon vol met andere boeken over leren studeren omwille van zijn ruime, visuele en ‘zap’-toegankelijke – en dit laatste woord is positief bedoeld – aanpak van het thema ‘leren en studeren’. Geschreven naar de jongere, is het tegelijk een boek waarmee ouders, leerlingbegeleiders en andere beroepsmensen zeker ook hun voordeel kunnen doen. Om maar niet te zeggen: iedereen die in een lerende situatie terecht komt.

Laat ik maar beginnen met de verklaring van het woord ‘zap-toegankelijk’. Centraal in het boek staan de informatieve posters bij elk thema: in een oogopslag kan iedereen beoordelen of het thema een antwoord biedt op zijn vraag van het ogenblik. Daarenboven begint het boek met een poster waarop er 9 manieren om het boek te lezen worden voorgesteld, gaande van ‘alleen naar de plaatjes’ kijken’ over het ‘van achter naar voor lezen’ tot het ‘lezen van voor naar achter’. Hierbij heb ik de chronologie van opsommen bewust onlogisch gemaakt, omdat net dit boek geen logische manier van lezen vraagt.

Anders dan gewoonlijk zal ik de verschillende hoofdstukken niet bespreken. Ik som ze hier gewoon en geef bij wijze van voorbeeld alleen bij het tweede hoofdstuk de verschillende thema’s weer die erin aan bod komen.

Hoofdstuk 1: Bepaal waar jouw reis heen gaat
Hoofdstuk 2:Wees zelf de baas
– Vragen die het ontwikkelen van een Growth Mindset stimuleren
– 5 manieren om een Growth Mindset te ontwikkelen
– 5 manieren om je zelfbeheersing te vergroten
– 7 manieren om uitstelgedrag te overwinnen
– 7 tips voor een betere concentratie
– 9 manieren om om te gaan met FOMO Fear Of Missing Out
– 6 redenen om je telefoon weg te leggen
– 12 manieren om beter met je telefoon om te gaan.
Hoofdstuk 3: Faal beter
Hoofdstuk 4: Presteren onder druk
Hoofdstuk 5: Zorg dat je blijft hangen
Hoofdstuk 6: Uitblinken in toetsen en examens
Hoofdstuk 7: Slaap je naar het succes
Hoofdstuk 8: Voor jezelf zorgen
Hoofdstuk 9: Lessen van beroemde sporters
Hoofdstuk 10: Een kwestie van mindset

Moet er nog meer gezegd?

Wat als je ADHD hebt?

Survivalgids. DOE-boek met tips & tricks

Auteur:Séverine Van De Voorde & Annelies Nys
Uitgeverij:Pelckmans
Plaats: Kalmthout
Jaar:2020
Pagina’s:110
ISBN-13: 9789462346932
Prijs:€ 15,-

De Survivalgids ADHD van uitgeverij Abimo is volledig herwerkt. Hiervoor werkte de uitgeverij nu ook samen met Séverine Van De Voorde, experte op het vlak van leer- en ontwikkelingsproblemen. Samen met Annelies Nys gaf zij de oorspronkelijke gids een grondige aanpasbeurt, zowel op het vlak van de inhoud als op het vlak van de concrete uitwerking. Dit zorgde er meteen voor dat een goed product nog sterker werd. Het is een doe-boek geworden dat enkel volledig tot zijn recht kan komen binnen de omkadering van een echte psycho-educatie, waar er meer gedaan wordt dan alleen maar een boekje invullen: het zet aan tot zelfkennis, zelfreflectie en zelfverantwoordelijkheid, mits dit met de desbetreffende leerling binnen een goed begeleidingstraject wordt opgenomen. Nogmaals, wie dit meer dan gedegen werk degradeert tot een invulboekje zonder meer, doet het gedegen werk van de auteurs onrecht aan en laat alle kansen liggen om de leerling (en zijn ouders) op middellange en lange termijn te helpen.

De nieuwe uitgave wordt op de markt gebracht onder het logo en de naam van uitgeverij Pelckmans, die enkele jaren terug uitgeverij Abimo overnam en nu overgegaan is tot één ‘merknaam’.

In deze survivalgids, die interactiever is dan ooit, leert de leerling eerst stilstaan bij zichzelf en wat hij al weet over ADHD. Zoals het tegenwoordig hoort, wordt eerst zijn voorkennis naar de voorgrond gehaald. Na een beknopte maar zeer toegankelijke uitleg over wat ADHD is nu, worden in de volgende hoofdstukken één van de drie aspecten, concentratie, overbeweeglijkheid en impulsiviteit, afzonderlijk verkend en verder toegelicht.

Het voorlaatste hoofdstuk maakt aan de lezer duidelijk wat er allemaal als ondersteuning kan geboden worden als je eenmaal de diagnose ADHD hebt. In het zevende en laatste hoofdstuk worden tien tips geformuleerd die een en ander voor de leerling met ADHD draaglijker kunnen maken.

Een aan te raden begeleidingswerkje dat de belofte van een ‘volledig herwerkte uitgave’, meer dan waarmaakt.

Groeien in executieve functies

Hoe? Zo!

De basis voor zelfsturing en leren leren

Praktijkboek voor het basisonderwijs

Auteur:Catherine Malfait
Uitgeverij:Lannoo Campus
Plaats: Tielt
Jaar:2020
Pagina’s:187
ISBN-13: 9789401472173
Prijs:€ 25,99

Executieve functies zijn voorspellend voor prestaties, gezondheid, rijkdom en kwaliteitsvol leven, vaak meer dat IQ of sociaal-economische status een voorspellende factor is. Executieve functies zijn voorspellend voor schoolsucces, vanaf de kleuterschool tot de universiteit.

‘Jouw leerlingen beschikken nog niet over volwaardige executieve functies. Ze hebben nood aan oefening en ondersteuning om de instructies van de leerkracht te kunnen onthouden, om hun aandacht te richten, om een weekplanning op te stellen.’

De beste manier om als Clb’er het aantal vragen naar een diagnose A(d)hd onder controle te houden? Intussen heb ik het al geleerd: observeren van de leerling in de klas en het afnemen van een batterij vragenlijsten, van algemeen (Cbcl + Trf van Achenbach) over differentiërend (VvGK) naar heel specifiek (Brief). Het resultaat: drie op de vier kinderen hoeven niet langer te worden doorverwezen in functie van de gevraagde diagnose. In al die gevallen komt naar voor dat er geen aanwijzingen zijn voor verder onderzoek naar A(d)hd, maar wel voor problemen met één of meer executieve functies. Eigenlijk is het nog maar de vraag of we al kunnen (mogen?) spreken van ‘problemen’, aangezien de executieve functies nog volop in ontwikkeling zijn, (a-)synchroon met de ontwikkeling van de hersenen. Exccutieve functies zijn te stimuleren, te versterken in het onderwijs. In het lager onderwijs zou die versterking eigenlijk een onderwerp moeten zijn van de brede basiszorg, in het voortgezet onderwijs van de verhoogde zorg. Het boek ‘Groeien in executieve functies’ is een boek zoals heel veel leerkrachten het graag hebben: een minimum aan theorie en een maximum aan praktische tips en concrete begeleidingsmiddelen. De koppeling naar het ‘Leren leren’ zal daarenboven menig leerkracht van de derde graad aanspreken omdat ze hierdoor zeker zullen geholpen worden om de kinderen nog beter voor te bereiden op de overstap naar het secundair onderwijs. Zeker lezen dus.

In het eerste deel van dit boek geeft de auteur, na een ervaringsverhaal van een leerkracht waarmee het boek begint, beknopt de minimaal noodzakelijke theoretische uitleg over de verschillende executieve functies en hun verband met het leren leren. Hierbij maakt ze onderscheid tussen de executieve functies van lagere en hogere orde en hun verhouding tot het concept ‘aandacht’. Om ten volle van dit boek te profiteren moet je dit deel zeker lezen.

In het tweede deel gaat Catherine hoofdstuk per hoofdstuk dieper in om die executieve functies die ze uitgekozen heeft. Er is immers in de wetenschappelijke wereld nog geen eensgezindheid over wat men als executieve functies ziet. In dit boek gaat het naast aandacht ook nog over:

  • impulscontrole
  • werkgeheugen
  • cognitieve flexibiliteit
  • emotieregulatie
  • plannen en organiseren
  • gedragsevaluatie
  • probleemoplossend denken

Deze functies zijn telkens de focus van een afzonderlijk hoofdstuk. Ieder hoofdstuk is zeer concreet uitgewerkt en komt bovendien nog met extra tips en concrete groeiactiviteiten. Tegelijk krijg je bij het boek ook nog een toegangscode voor de website http://www.ef-bril.be waarop je nog heel wat meer informatie vindt over het werken rond de executieve functies.

Afscheid van een zorgmonument

Huug Van Gompel overleden

Dag Huug

Ik weet het, alleen al de titel van deze post zou jou zeer sceptisch naar mij doen kijken. Je hield er niet van om op jouw verdiensten te worden aangesproken. Dit merkte ik al de eerste keer toen ik je aansprak over jouw Ridderschap in de Orde van Oranje Nassau. Je had zoiets van ‘Mooi mee genomen, maar laat ons er verder over zwijgen en gewoon verder doen‘. Je had je eigen doel, jouw eigen weg en een bijzondere gedrevenheid om die weg naar jouw doel op een persoonlijke manier te gaan. En je zou hem gaan, tot op het einde…

Ik zou het kunnen hebben over jouw eigen persoonlijke onderwijscarrière, over hoe je uitgeverij Acco voor lange tijd aan een monopolie hielp voor onderwijs- en zorgboeken, hoe je daarna een nieuwe uitdaging zocht in het oprichten van uitgeverij Garant/Maklu die al gauw uitgroeide tot een referentiepunt voor kwaliteitsvolle onderwijs- en zorguitgaven, om dan nog maar eens te herbeginnen met het unieke uitgaveconcept van uitgeverij Gompel & Svacina en dat ook al snel op dezelfde hoogte van de uitgeverijen Acco en Garant/Maklu.

Maar vandaag wil ik het hebben over de mens Huug. Want ik mocht je bij jouw voornaam noemen. Ik herinner me nog alsof het gisteren was toen je me naar Antwerpen uitnodigde om elkaar voor de eerste te ontmoeten. Je wilde me van gedachten wisselen over het LVS Vclb omdat je gehoord had dat ik er enige reserve tegen had en vroeg me of ik wilde meeschrijven aan het Groeiboek Vclb omdat het afwerken ervan stillag. Dit ging uiteindelijk niet door en je gaf me ook de reden mee – die buiten jou en de uitgeverij lag – met naam, toenaam en organisatie. Want zo was je, Huug, geen franjes, eerlijke communicatie en steeds zoekend om nieuwe mensen bij jouw levenswerk te betrekken. En toen ik dacht dat ons onderhoud over was, nam je me mee naar een Antwerps restaurant waar je duidelijk vriend aan huis was. En toen liet je me heel informeel de Mens Huug Van Gompel zien. Maar dit blijft voor altijd onder ons.

Huug, jij was voor mij de man die enorm veel respect had voor wat ik probeerde te doen met mijn Nieuwsbrieven, mijn boekenblogs en ander initiatieven en me aanmoedigde om daar vooral mee door te gaan. Je herkende in mij diezelfde gedrevenheid die jou zo eigen was. Toen ik na een lange stilteperiode weer aan mijn boekenblog begon, was jij de eerste om jouw appreciatie daarvoor uit te spreken.

De laatste keer dat ik je uitgebreid sprak was aan het Monument van Albert 1 in Nieuwpoort. Buiten, in de vrieskou. Ik had juist het vernieuwde museum bezocht toen jij er aankwam om hetzelfde te doen. We spraken over alles behalve onderwijs. En in mijn passie voor de eerste wereldoorlog zag jij al onmiddellijk een uitgave voor een meer overkoepelende reisgids. Pas toen andere mensen zich duidelijk begonnen te ergeren omdat we de parking blokkeerden, gingen we weer onze eigen weg.

Huug, je zal me altijd bijblijven als de echte Heer – je ze bestaan nog – die je was en jouw nagenoeg onberispelijke algemeen Nederlands. Maar ook als de man die vanuit zijn gedrevenheid heel scherp uit de hoek kon komen als een vraag hem niet beviel of een opmerking hem ergerde. Maar je reageerde dan altijd op de vraag of de opmerking en niet op de persoon. Eens het onderwerp van de baan, werd je weer de minzame man die ik kende.

Huug, gewoon dankjewel omdat ik je mocht kennen.

Omgaan met ADHD op school

Evidence based methoden voor leerkrachten

Auteur:Russell Barkley
Uitgeverij:SWP
Plaats: Amsterdam
Jaar:2020
Pagina’s:140
ISBN-13: 9789088508257
Prijs:€ 21,-

‘Ik heb dit boek geschreven voor leerkrachten, omdat ik uit de eerste hand weet dat juist zij van groot belang zijn in de aanpak van de gedrags- en leerproblemen waarmee veel kinderen en jongeren met ADHD op school te maken krijgen.

‘ADHD is meer dan een probleem van aandachtstekort, hyperactiviteit of impulsiviteit. Het is een stoornis met problemen op het gebied van de executieve functies van het brein.’

Laat een boek vertalen door een vertaalbureau, en je krijgt een letterlijke weergave van de inhoud. Laat datzelfde boek vertalen door een deskundige, en je krijgt een boek met een meerwaarde. Dat laatste is nu precies wat uitgeverij SWP bereikt heeft door de Nederlandse Tirtsa Ehrlich – waarvan ik op mijn eerste boekenblog verschillende boeken over het omgaan met kinderen met ad(h)d aanbeval – de regie te geven over het vertalen van dit oorspronkelijk Engelstalig boek. Hierdoor worden niet alleen de op bewijs gebaseerde methoden juist gekaderd in de context van het Nederlandse en Vlaamse onderwijs, maar krijgen een aantal moeilijk naar het Nederlands te vertalen Amerikaans-Engelse concepten toch die invulling waarmee Vlaamse en Nederlandse leerkrachten aan de slag kunnen. Door ervoor te kiezen om ADHD te benaderen als een stoornis met problemen op het gebied van de executieve functies van het brein, draagt het boek veel bij tot het ver-ont-schuldigen van kinderen en jongeren met deze problemen en kan het voor een hernieuwd en ander soort begrip voor hen zorgen bij leerkrachten en andere opvoeders.

Dit boek komt niet alleen met een voorwoord van de oorspronkelijke auteur, maar ook met een inleiding en leeswijzer van Tirtsa Ehrlich. Het is belangrijk om die zeker ook door te nemen omdat daar een aantal belangrijke elementen, waaronder het (gebruik van het) situatie-gedrag-gevolg-schema.

De drie eerste hoofdstukken vormen als het ware het theoretische gedeelte van het boek waarin de meer algemene informatie over ADHD (wat is het, welke feiten over ADHD zijn er bekend, wat zijn de oorzaken) kort en krachtig weergegeven worden.

Het vierde hoofdstuk, de ‘Zeven uitgangspunten in de aanpak van het executief functioneren bij ADHD’ is voor mij het belangrijke scharnierpunt van dit boek waarna het kantelt naar de concrete aanpak in de klas. Centraal in dit tweede deel staat voor mij de noodzaak aan een goede probleem-analyse, waarvoor de auteur de ‘Schoolsituatie vragenlijst’ introduceert. Deze hoofdstukken uit het tweede deel kregen allen een heel duidelijke titel mee, waardoor ik me kan beperken tot het volgende overzicht:

  • Tien richtlijnen in de aanpak van ADHD;
  • Met een goede probleemanalyse beginnen;
  • 31 algemene aanbevelingen voor klassenmanagement;
  • De beloning voor gewenst gedrag verhogen;
  • Goed-gedrag-kaarten en gedragscontracten;
  • Informatie en tijd ‘externaliseren’;
  • De bewustwording vergroten;
  • Overgangsmomenten plannen;
  • Negatieve consequenties en straffen;
  • Tips (specifiek) voor jongeren;
  • Medicatie voor ADHD.

Wie het boek aanschaft, krijgt meteen ook de toegang tot een aantal materialen die van de website van de uitgeverij kunnen geplukt worden.

Een aanrader voor elke leerkracht die zich snel en doeltreffend wil inwerken in de wereld van kinderen en jongeren met ADHD.

Pluis heeft TOS

De zoektocht van Noita

Auteur:Jolijn Thijssen
Uitgeverij:Pica
Plaats: Huizen
Jaar:2020
Pagina’s:120
ISBN-13: 9789492525970
Prijs:€ 16,95

Mijn wens is dat kinderen met TOS en hun ouders en begeleiders meer van TOS gaan begrijpen.

Het doel is dat kinderen met TOS zich herkennen in de situaties in het verhaal en zich erkend voelen. Want heel vaak zijn hun problemen niet zichtbaar voor anderen. Dit boek geeft hen een steuntje in de rug.

TOS, dysfasie, ontwikkelingsdysfasie… het zijn begrippen die de afgelopen jaren meer en meer nadrukkelijker hun weg gevonden hebben naar het Vlaamse en Nederlandse onderwijs. Waar ze in de vorige eeuw nog voorbehouden leken voor beroepsmensen of wetenschappelijke auteurs, worden ze nu vlot in de mond genomen door ouders, leerkrachten en andere onderwijsmensen. Het is een van de verdiensten van uitgeverij Pica om deze begrippen met hun publicaties van onder andere Jet Isarin (auteur van onder ‘Spraaktaal Kids’ en de ‘Hulpwaaier TOS’) voor het onderwijsveld toegankelijk gemaakt te hebben. Vandaag voegt de uitgeverij daar een ‘ander’ standaardwerk aan toe. ‘Ander’, want anders in de zin van beleefd, doorleefd en ervaringsdeskundig. En bovendien geschreven als een (voor)lees- en vertelboek voor ouders en lagere schoolkinderen door een twaalfjarig meisje dat een broertje heeft met TOS . Doorheen het hele verhaal lees je haar persoonlijke zoektocht naar de concrete betekenis van deze stoornis en de manieren om haar broer te helpen, zijn leven overzichtelijker en minder frustrerend te maken. Nog maar zelden werd het verhaal rond TOS op zo een aangename, gevoelvolle en leerzame manier gebracht. Een verstandig boek van een wijze meid (of is het andersom?) Hiervoor volstaat maar een woord: Respect!

De gebruikelijke beschrijving van de inhoud laat ik haar achterwege. Die zou het leesplezier alleen maar bederven. Wel wil ik enkele elementen benadrukken die dit boek boven het gebruikelijke kinderverhaal’ doen uitstijgen en uitermate geschikt makent als onderdeel van de psycho-educatie voor kinderen met taalproblemen in het algemeen en TOS in het bijzonder:

  • vetgedrukte woorden die in de marge van het boek duidelijk omschreven en gevisualiseerd worden;
  • een afzonderlijke beschrijving van alle personages die toelaat om zich op gelijk welk moment weer correct op het verhaal en de verhaallijn te oriënteren;
  • vragen aan het einde van elk hoofdstuk die je toelaten om na te gaan in welke mate het kind de verhaallijn begrepen heeft;
  • de rubriek Hoe zit dat bij jou? die geregeld – maar niet na elk hoofdstuk – terugkeert en je toelaat om samen met het kind over de eigen persoonlijke situatie te reflecteren;
  • de gratis bijlage bij het boek, boordevol tips, die je via de website van uitgeverij Pica van het web kunt afhalen.

Ik kijk uit naar het vervolg!

Liefde voor letters en lezen

Handboek stimulering geletterdheid

Auteur:Hetty van den Berg, Irma Land & Iris Meijsing
Uitgeverij:SWP
Plaats: Amsterdam
Jaar:2019
Pagina’s:372
ISBN-13: 9789088500008
Prijs:€ 75,00

‘We moeten alle kinderen optimaal voorbereiden op hun deelname aan de maatschappij. Het risico op laaggeletterdheid moet wezenlijk verkleind worden. Hoe doen we dat? ‘

”Laaggeletterdheid wordt ook wel ‘functioneel analfabetisme’ genoemd. Het gaat om mensen in de leeftijd van zestien jaar en ouder die grote moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en/of met het gebruik van de computer’

Geletterdheid is geen zaak van de lagere school alleen. Deze zaak begint al heel vroeg thuis en in de voorschoolse kinderopvang door het creëren van een talige en taalrijke omgeving en moet systematisch en gericht aangepakt worden in het kleuteronderwijs zodat alle kinderen goed voorbereid beginnen aan het effectieve leesonderwijs van het eerste leerjaar en de daaropvolgende leerjaren. In de huidige COVID-19 periode wordt meer en meer duidelijk dat deze ‘gewone’ geletterdheid moet aangevuld worden met de ‘digitale’ geletterdheid. Ook aan deze laatste vorm van geletterdheid moet men al van jongsaf mee vertrouwd gemaakt worden. Het is de verdienste van dit boek (met bijbehorende website) – en dat is bovendien vrij uniek – om deze beide vormen van geletterdheid in één adem voor de leeftijdsgroep van 0 tot en met 7 jaar op een onderhoudende, aantrekkelijke en concrete wijze onder de aandacht te brengen. Dat het daarbij niet alleen stimulerend en preventief wil zijn voor alle kinderen in het algemeen, maar heel duidelijk ook uitgaat van een proactieve aanpak voor kinderen met een (digitale) taalachterstand in het bijzonder, maakt het tot een ‘verplicht’ hebbeding voor elke kinderopvang en basisschool.

In het eerste hoofdstuk leiden de auteurs hun boek in. Ze hebben het over het belang van het voorbereiden van kinderen op het functioneren in onze huidige maatschappij. Daarbij hebben ze aandacht voor de laaggeletterdheid en over de ontwikkeling van de geletterdheid. Hierbij laten ze het niet na om de samenhang tussen de mondelinge taalvaardigheid en de geletterdheid heel nadrukkelijk te duiden. Vaardigheden die ze hierbij centraal stellen zijn de woordenschat, de vertelvaardigheid, het luisteren, en het voeren van gesprekken. Dit hoofdstuk larderen ze verder met algemene tips een aanwijzingen op de geletterdheid van jonge kinderen te stimuleren.

Deze ‘stimulering’ werken ze verder uit in het tweede hoofdstuk waarbij ze de 21ste eeuwse geletterdheid uiteentrekken in 4 domeinen:

  • leesplezier, boekoriëntatie en verhaalbegrip,
  • taalbewustzijn en het alfabetisch principe,
  • functies van schrift,
  • digitale geletterdheid.

De digitale geletterdheid wordt verder uiteen getrokken in de volgende aspecten:

  • informatievaardigheden,
  • computerdenken,
  • ict-basisvaardigheden,
  • mediawijsheid.

Centraal plaatsen ze het onderzoekend en ontwerpend leren en de woordenschat om aan deze geletterdheid te werken. Ze hebben ook aandacht voor het signaleren en voorkomen van problemen.

De hoofdstukken 3, 4, 5 en 6 staan dan telkens volledig in het teken van één van de vier aspecten van de digitale geletterdheid zoals de auteurs die zien.

De hoofdstukken 7 en 8 sluiten het boek met heel concrete voorstellen af. In het zevende hoofdstuk werken de auteurs uit hoe men de ‘digitale’ geletterdheid tijdens het hoekenwerk in 7 verschillende maar toch met elkaar samenhangende hoeken kan stimuleren. In het achtste en laatste hoofdstuk tenslotte krijgt de lezer concrete voorstellen om het hele (school)jaar door de geletterdheid te stimuleren.

Zoals al eerder in andere woorden gezegd: een waardevol boek.

Differentiëren werkt

in het basisonderwijs met 6- tot 12-jarigen

Auteur:Ludo Heylen, Joos Maes & Ivan Van Gucht
Uitgeverij:Cego|LannooCampus
Plaats:Leuven
Jaar:2020
Pagina’s:148
ISBN-13:9789401467780
Prijs:€ 19,99

Differentiatie zit in het DNA van ervaringsgericht werken. Dit begrip verwijst naar de houding van de leerkracht die zich richt naar hoe kinderen de leersituatie ervaren, naar hoe ze zich voelen en naar hoe intens ze geboeid zijn door de leerinhoud.

Diverse onderzoeken tonen aan dit kinderen en leerkrachten enthousiast zijn als differentiatie op de juiste manier wordt aangebracht. Het verhoogt hun motivatie en ze hebben meer zin in leren

Hoe combineer je leersucces en welbevinden en betrokkenheid. Nu het ideeëngoed van John Hattie – helaas in stukken en brokken – ook een weg gevonden heeft naar het Vlaamse en vooral Nederlandse onderwijs, zou dit een mogelijke ondertitel van het boek kunnen zijn. Wie zijn literatuur kent, zal doorheen dit boek heel wat inhouden vanuit het op bewijs gebaseerde onderwijs de revue zien passeren. Zo komt onder andere de ‘Leerput’, zoals bekend geworden door James Nottingham, aan bod en wordt er ook verwezen naar personen zoals Carol Dweck en Dylan Wiliam. Verder vind je in dit boek ook aspecten terug van de zelfdeterminatietheorie en veel interventies die voorkomen in Hattie’s lijst van succesfactoren. Maar toch is het geen eclectisch boek geworden, geen samenschrijven van bekende namen en theorieën die moet dienen als een apologetiek van het ervaringsgericht onderwijs. De auteurs hebben de eigen-heid van ‘hun’ ervaringsgericht onderwijs, zoals we het kennen van de jaren negentig uit vorige eeuw, zorgzaam bewaard en vertaald naar de huidige onderwijscontext. Met andere woorden: hun visie is op een gezonde manier geëvolueerd. En juist dit is het belang van dit heel praktische boek: een goede en herkenbare introductie voor scholen en leerkrachten die voor het eerst kennismaken met dit gedachtegoed, een verdiepings- en evolutieboek voor scholen en leerkrachten die het al langer kennen.

De inhoud van het boek is opgehangen aan 4 grote hoofdstukken, die elk op zich een bepaald aspect van differentiëren belicht, een aspect waar men vaak niet of te weinig bij stilstaat:

  • Differentiëren werkt ervaringsgericht
  • Differentiëren werkt autonomieondersteunend
  • Differentiëren werkt verbindend
  • Differentiëren werkt competentieversterkend

In het eerste hoofdstuk, Differentiëren werkt ervaringsgericht, schetsen de auteurs de succesfactoren voor differentiëren, factoren die ze staven vanuit het wetenschappelijk onderwijs. Vooral de lezers van John Hattie die vinden dat hij te weinig aandacht besteedt aan het sociaal-emotionele en affectieve van leren – wat nooit zijn bedoeling is geweest, John Hattie beperkte zich tot succesfac-toren voor het cognitieve leersucces – zullen hier zeker aan hun trekken komen. De betrokkenheid van de leerlingen wordt hier gezien als een maat voor de groei van leerlingen, als een signaalfunctie voor de soort differentiatie die de leerlingen nodig hebben. Daarmee zijn dan meteen – vanuit de zelfdeterminatie – de volgende hoofdstukken voorbereid: deze draaien immers rond de drie peilers ervan: autonomie, competentie en verbondheid.

Deze hoofdstukken laten zich maar moeilijk in deze bespreking gieten. Ze zijn zo fundamenteel, zo essentieel én zo praktisch dat iedere poging om de inhoud samen te vatten er meteen ook onrecht aan doet. Gewoon lezen dus.

Vergeet zeker ook niet de Korte terugblik aan het einde van het boek te lezen…

Technisch lezen in een doorlopende lijn

Een praktisch handboek voor de basisschool

Auteur:Marita Eskes
Uitgeverij:Pica
Plaats: Huizen
Jaar:2020
Pagina’s:300
ISBN-13: 9789492525918
Prijs:€ 29,95

Vloeiend lezen krijgt niet altijd de aandacht die het nodig heeft, terwijl het een van de belangrijkste pijlers voor begrijpend lezen is. Onvoldoende geautomatiseerd kunnen technisch lezen is vaak de oorzaak van slecht begrijpend lezen.

“Leerlingen leren lezen doe je als leerkracht nooit alleen. Je werkt met elkaar samen aan een doorlopende lijn, iedereen in de school dient vanuit zijn professionele rol bij te dragen aan kwalitatief goed leesonderwijs en een rijke leesomgeving.

Het technisch en begrijpend lezen van de Vlaamse en Nederlandse kinderen en jongeren gaat er steeds meer op achteruit. Dit blijkt al jaren uit de resultaten van diverse internationale onderzoeken. We moeten toegeven: vrijblijvende engagementsverklaringen van de verschillende overkoepelende onderwijsorganisaties brengen daar weinig of geen verandering in. Helaas worden deze verklaringen onvoldoende vertaald naar concrete interventies en vormingsmogelijkheden. Eens te meer wordt de druk hiervoor op de schouders van de mensen op de werkvloer gelegd: het moet anders, en het woord ‘anders’ betekent hier wel degelijk ‘beter’. Het is dan ook meer dan begrijpelijk dat iemand als Kees Vernooy, die zich al sinds vorige eeuw inzet voor een betere kwaliteit van het leesonderwijs in Nederland en Vlaanderen bereid is gevonden om het voorwoord tot dit boek te schrijven. Zijn harde werk is niet voor niets geweest: de fakkel blijft branden, niet alleen in de Nederlandse, maar ook in de Vlaamse (onderwijs)velden. Het boek van Marita Eskes biedt hoop voor de nabije toekomst en is ook voor mij een positieve bevestiging van hetgeen waar ook ik me al jaren voor engageer: een doorgaande lijn voor het lezen, in al zijn aspecten. Als de ondertitel van het boek de belofte is die de auteur aan de lezer doet, dan maakt Marita Eskes deze belofte helemaal waar: het is praktisch en onmiddellijk aan de onderwijscontext verbonden, en het is een ‘hand’boek, een boek om nooit ver weg te leggen en dicht bij de hand te hebben. Een leerboek voor de leerkracht in opleiding, is het ook een professionaliseringshandboek voor het gevestigde schoolteam. Een boek dat theorie en praktijk naadloos en gelardeerd met eigen ervaringen aan elkaar koppelt. Meer dan een zinvol alternatief voor al die bijzaken die soms oeverloos op een personeelsvergadering aan bod komen en weinig zoden aan de dijk brengen. Als men het daar dan toch over een schoolfeest wil hebben, dan misschien over een manier om van lezen een echt feest te maken, een feest waarbij iedere deelnemer zich een bekwame en gemotiveerde lezer weet. Voor mij alvast één van de belangrijkste onderwijsboeken van dit jaar.

Dit boek heeft voor mij drie grote delen. In het eerste deel vestigt de auteur in drie hoofdstukken de ruggengraat van dit boek. ze heeft het over het belang van geletterdheid voor nu en straks, schetst de huidige toestand van het onderwijs en heeft het over het belang van lezen in de huidige en toekomstige maatschappij. Verder toont ze aan waarom technisch lezen een proces is dat een doorgaande lee(r)(s)lijn vraagt en wat de rol van het didactisch handelen daarbij is.

In het tweede deel schetst ze per graad – voor Vlaanderen vormt de tweede en derde kleuterklas het equivalent van de eerste graad van het Nederlandse onderwijs – wat de essentie moet zijn van het effectieve leesonderwijs. Als je hier denkt dat je als leerkracht enkel het deeltje voor jouw leerjaar moet lezen, sla je de bal volledig mis: je kunt maar effectief leesonderwijs geven als je ook zeer goed weet wat er voor en achter jou aan bod komt.

In het derde en laatste deel komen er nog twee niet te onderschatten onderwerpen aan bod: de rol van het onderwijskundige leiderschap en het belang van leesmotivatie en leesbevordering.

Dit is een kortere inhoudsbeschrijving dan je van mij gewoon bent, maar laat de boodschap duidelijk zijn: je leest het boek beter zelf om de rijkdom ervan te ontdekken.

Handwoordenboek Basisonderwijs

Auteur:Karl Baert, Sofie Bamelis, Hadewych Coppens & Annemie Desoete
Uitgeverij:Gompel&Svacina
Plaats:Oud-Turnhout|’s Hertogenbosch
Jaar:2018
Pagina’s:160
ISBN-13:9789463710756
Prijs:€ 24,90

“In dit handwoordenboek verduidelijken de auteurs veelgebruikte begrippen die gerelateerd zijn aan het pedagogisch-didactisch handelen, het onderwijsmanagement, het orthopedagogische werkveld en aan de begeleiding van leerlingen met specifieke onderwijskundige ondersteuning.

Dit boek is een basiswerk voor (aspirant-)directies en -leerkrachten, bestuurders, begeleiders, ouders en alle anderen die begaan zijn met het onderwijs.”

De afgelopen jaren is er heel wat in het zorglandschap van het Vlaamse basisonderwijs veranderd. Vanuit heel wat verschillende (politieke) zijrivieren vloeide er beleids- en orthodidactisch water naar de grote onderwijsrivier. Elke zijrivier bracht zijn eigen woordenschat mee, wat niet tegemoet kwam aan de eenduidigheid van sommige vaakgebruikte onderwijs- en zorgbegrippen. Dit zorgde voor heel wat spraakverwarring en ondoorzichtigheid, niet alleen voor ouders en beginnende leerkrachten, maar ook voor gepokt en gemazelde beroepsmensen. Dit handwoordenboek heeft de mogelijk in zich om weer tot een eenduidige en toegankelijke onderwijs- en zorgtaal te komen. Reden genoeg om hier op deze blog te vermelden. Geen recensie zoals je gewoon bent, wel een warme aanbeveling.